دخت پری وار را گوش دادم. آخرین آلبوم علیرضا قربانی. ترنم دلنواز و دلنشین علیرضا قربانی در کنار آهنگسازی مهیار علیزاده و ترانه‌های زیبا، اگر چیزی جز دخت پری وار می‌شد، تعجب داشت. 

اخیراً کمتر موسیقی گوش داده‌ام. خیلی کم. اما سعی کرده‌ام خوب گوش دهم. خوب گوش دادن و اصلاً خودِ گوش دادن این روزها دُرّ ثمینی شده است که از جان ما رخت بسته و اغلب اتفاقی که می‌افتد، شنیدن است. آن هم شاید ناقص! 

پیش‌تر می‌گفتند می‌دانید چرا انسان دو گوش دارد و یک دهان؟ زیرا باید دو برابر سخن گفتن، گوش کند. البته بماند که این تعبیر که با هدف ایجاد تناسب در سخن گفتن و گوش دادن گفته می‌شد، بر روی عده‌ای هرگز موثر واقع نشد و در طول روز، پس از شکم، فعال‌ترین عضو در بدن آنها، دهانشان است! بی آنکه دمی آرام گیرد!

اما داشتم این را می گفتم که برای کمتر سخن گفتن و بیشتر گوش دادن، آن تعبیر را به کار می‌بردند و به کار می‌برند، اما حالا اگر فرض کنیم این تعبیر موثر هم واقع شود، لااقل کافی نیست. بر فرض که فرد با دهان سخن نگفت. آنقدر زمینه‌های حواس‌پرتی وجود دارد که به وی مجال گوش دادن (listen) نمی‌دهد و تنها در حال شنیدن (hear) است. آن هم البته به لطف اینکه عضوی به نام گوش در بدن دارد و شنیدن، در اختیار او نیست! بنابراین پس از کمتر سخن گفتن، چیزی که بیشترین اهمیت را پیدا می‌کند، خوب گوش دادن است. 

شاید همین بوده که مولوی می‌گوید:

هوش را بگذار وانگه هوش‌دار 

گوش را بر بند وانگه گوش‌دار

یا در جایی دیگر می‌گوید:

گوش خر بفروش و دیگر گوش خر

 کین سخن را در نیابد گوش خر

عده‌ای هم علاوه بر اینکه درست گوش دادن را بلد نیستند، به احترام گذاشتن به طرف مقابل هم اعتقادی ندارند! حتماً پیش آمده که با شخصی در حال سخن گفتن باشید و یکهو وسط سخن شما بپرد و سخن دیگری را به پیش کشد یا جمله‌ی شما را ناتمام بگذارد.

کمتر کسی را دیده‌ام که اجازه دهد جمله‌ی من به پایان رسد یا دست‌کم فعلِ فاعل مشخص شود و سپس او سخن بگوید. شاید اغلب گفتگوهایی که در جمع‌های دوستانه و آشنایانه و خودمانی (البته این خودمانی با آن خودمانی که نام این وبلاگ است تفاوت دارد! شاید روزی آن را نوشتم.) انجام می‌شود، چنین ویژگی‌ای داشته باشد. 

بگذریم..

برگردیم به موسیقی! 

در صحبت‌های موسیقایی که گاهی بین مخاطبان موسیقی مطرح می‌شود، اغلب پیش آمده که خواسته‌ایم موسیقی، خواننده یا نوازنده‌ی مورد علاقه‌ خود را به زور به دیگران بقبولانیم! کاری که البته شدنی نیست. زیرا ذائقه و سلیقه‌ی موسیقاییِ افراد - مانند خیلی چیزهای دیگر- با هم تفاوت دارد. و ممکن است موسیقی‌ای که من از آن لذت می‌برم، فرد دیگری از آن لذت نبرد و این کاملاً طبیعی‌ست. نه من، نه آن فرد و نه موسیقی، هیچ یک مقصر نیستیم. ذائقه‌ها تفاوت دارند. 

اگر از دیدگاه زیبایی‌شناسی نگاه کنیم، مقولات زیبایی‌شناسی در انسان‌ها متفاوت است و منشاء تجربه‌ی زیبایی‌شناختی در افراد گوناگون، ممکن است متفاوت باشد.

همانگونه که شارل بودلر زیبایی را به شر پیوند می‌زند و معتقد است که قتل، گرانبهاترین جواهر زیبایی است.  یا توماس دِ کوئینسی که خشونت بشری را منشاء تجربه‌ی زیبایی‌شناختی می‌داند.  یا آن سرباز امریکایی که در جنگ ویتنام تجربه‌ی زیبایی‌شناختی خود را اینگونه بیان می‌کند: 

ایستاده بودم و به گودالی می‌نگریستم [پر از اجساد سربازان ویتنام شمالی] و از آنچه می‌دیدم کیف می‌کردم. تسلیم حس زیبایی‌شناختی شده بودم (....) و من در این صحنه زیبایی وحشتناکی می‌دیدم.

زیباییِ وحشتناک هم از آن حرف‌هاست! بنابراین وقتی منشاء های تجربه‌ی زیبایی‌شناختی در افراد گوناگون تا این حد می‌تواند متفاوت باشد، و تجربه‌های گوناگون، واکنش‌های ضد و نقیض و ناسازگار را در پی داشته باشد، طبیعتاً همین واکنش‌ها در چیزهای جزئی‌تر، مانند قبول یا رد یک موسیقی دیده می‌شود و وجود دارد. 

در فرهنگ‌هایی که افراد تمایل بسیاری به تحمیل عقاید خود دارند، می‌بینیم که برای نمونه، در یک سایت سرشناس موسیقی یا در شبکه‌های اجتماعی، وقتی سخن از یک موسیقی یا خواننده به میان می‌آید، جنگ کامنت‌ها روی می‌دهد و برخی به سلیقه‌ی دیگری توهین می‌کنند یا سعی در تحمیل سلیقه و دیدگاه خود دارند! لذت بردن، فرمول مشخصی ندارد که بشود آن را محاسبه کرد و خروجی مشخصی از آن گرفت.

پی‌نوشت ۱) من هیچگونه تخصصی در موسیقی ندارم و هیچ ادعایی هم. و تنها دیدگاه شخصی خود را به عنوان مخاطب موسیقی بیان کردم. 

پی‌نوشت ۲) در بیان برخی اندیشه‌های شارل بودلر و دِ کوئینسی درباره مقولات محوری زیبایی‌شناسی، از کتاب فلسفه‌ ترس نوشته‌ی لارس اسوندسن و ترجمه خشایار دیهیمی استفاده کردم.