پیش‌کلام یک:

هفته‌ی گذشته دولت ایالات متحده برای اولین بار سیاست‌های مد نظر خود را در خصوص خودروهای خودران منتشر کرد. خودروهایی که قرار است خود، هم رَوَنده باشند و هم راننده. بر اساس این سیاست‌ها که توسط وزارت حمل و نقل امریکا تنظیم شده، کمپانی‌های سازنده‌ی این اتومبیل‌ها ملزم هستند پیش از ورود خودران‌ها به جاده و خیابان‌، 15 مورد از انتظارات ایمنی را در آنها برآورده کنند. 

در سایت نیویورک‌تایمز می‌توانید سیاست‌های اتومبیل‌های خودران و 15 نکته‌ را مطالعه کنید.

اما خواستم در اینجا، به برخی مزایای خودران‌ها که می‌توانند برای انسان و جامعه به همراه بیاورند اشاره کنم.

پیش‌کلام دو:

لازم به ذکر است که آنچه در ادامه می‌خوانید، تنها نظر شخصی من است و به هیچ روی ادعای کامل بودن، جامع بودن و درست بودن را ندارد. قطعاً می‌توان مزایای بیشتری را به این موارد افزود. همچنین، من در ذکر این مزایا، فضای جامعه‌ی ایران را در نظر گرفته‌ام و با همین پیش‌فرض، این موارد را ذکر می‌کنم.

پیش‌کلام سه:

شاید الآن که هنوز این اتومبیل‌ها وارد خیابان‌ها نشده‌اند، فکر کردن و سخن گفتن از مزایای آنها بهتر باشد تا بیشتر با آنها و فلسفه‌ی آنها آشنا شویم. شاید یکی از مزیت‌های فکر کردن به مزایای این اتومبیل‌ها در حال حاضر، این باشد که الآن آنها را بشناسیم نه اینکه وقتی آمدند و آنها را خریدیم، تازه پس از خرید به دنبال مزایای آنها باشیم. بارها دیده‌ام کسانی را که مدت‌ها از یک اسمارت‌فون استفاده کرده‌اند، و هنوز از کاربردهای آن اطلاع ندارند. یک بار شخصی به من گفت: «تو که زیاد از تلگرام و شبکه‌های اجتماعی استفاده نمی‌کنی. پس با موبایلت چه کار می‌کنی؟»

اصل کلام:

  • با توجه به آمار تصادفات در ایران، (+) و (+)، شاید یکی از بهترین مزایای اتومبیل‌‌های خودران‌، پایین آوردن میزان تصادفات و سوانح رانندگی باشد. برای نمونه تصور کنید در پشت فرمان نشسته‌اید و در عین خستگی، خواب‌آلودگی نیز به سراغتان می‌آید. آن وقت دو راه در پیش دارید. یا در کناری بایستید و کمی استراحت کنید و چرت بزنید. یا به مسیر خود ادامه دهید و به طور بالقوه یک سانحه‌ی رانندگی بیافرینید. اما اگر در یکی از این خودران‌ها نشسته باشید، می‌توانید در اتومبیل استراحت کرده، همچنان که به مسیر خود نیز ادامه می‌دهید. البته طبق توصیه‌ی شرکت‌‌های سازنده، شما در حین رانندگی‌ِ خودران‌ها نیز بهتر است همچنان حواستان به جاده و خیابان باشد. اما انتظار می‌رود با پیشرفته‌تر شدن آن‌ها نیاز به توجه مسافر از میان برود.

 

  • یکی دیگر از مزایای خودران‌ها، می‌تواند کم شدن میزان تخلفات رانندگی باشد. مانند سرعت غیر مجاز، عدم حرکت بین خطوط، توقف دوبله و غیره. فرض کنید راننده‌ای در حالی که هدایت یک وسیله‌ی یک تُنی را در دست دارد، برای لحظاتی تصمیم می‌گیرد سر در موبایل خود فرود آورد تا چک کند آیا در تلگرام پیام جدیدی دریافت کرده یا خیر. در جایی که خطاهای انسانی می‌توانند خطرناک باشند، خودران‌ها می‌توانند بسیار مفید واقع شوند.

شاید زمان آن رسیده که انسان، ناتوانی خود در استفاده از این ارابه‌ی چهارچرخِ آهنی را قبول نموده و وظیفه‌ی راندن آن را نیز به اهلش بسپارد.

  • یکی از مهم‌ترین مزایای خودران‌ها، کم کردن بار ترافیک و آلودگی هواست. قطعاً یکی از علت‌های ترافیک، عدم رعایت یک الگوی رانندگی مناسب و درست است. عدم حرکت بین خطوط یا توقف دوبله، خصوصاً در جاهای شلوغ، می‌تواند به ترافیک منجر شود. خودران‌های قابل برنامه‌ریزی (Programmable) می‌توانند با در اختیار داشتن الگوریتم‌های مسیر‌یابی بهینه، الگوهای رانندگی مناسب و برنامه‌ریزی درست، تا حد زیادی از ایجاد ترافیک جلوگیری کنند. همچنین خودران‌ها می‌توانند با دارا بودن الگوریتم‌های یادگیری ماشین (machine learning)، با رانندگی بیشتر و کسب تجربه‌های بیشتر، به مرور یاد بگیرند و عملکرد خود را بهتر و بهینه‌تر کنند.

 

  • خودران‌ها می‌توانند برای افرادی که تونایی رانندگی ندارند نیز بسیار سودمند باشند. افرادی که به هر علتی توانایی رانندگی کردن ندارند، می‌توانند با خودران‌ها رفت و آمد خود را بهبود ببخشند.

 

  • از مزایایی که خودران‌ها می‌توانند داشته‌ باشند، این است که افراد به جای اینکه زمانی از شبانه‌روز خود را صرف رانندگی کردن کنند، کارهای مهم‌تر خود را انجام دهند. فرض کنید در یک خودران نشسته‌اید و به جای اینکه درگیر رانندگی در خیابان‌های شلوغ باشید، به نوشتن می‌پردازید. یا به مطالعه‌. یا تنظیم قرار ملاقات‌هایتان. یا پرداختن به تماس‌های ضروری یا هر کار دیگری که می‌توانید در آن بازه‌ی زمانی به جای رانندگی کردن به آن بپردازید.

 

  • با خودران‌ها، محدودیت سنی برای رانندگی نیز می‌تواند برداشته شود. یا لزوم به داشتن گواهینامه می‌تواند از بین برود. هر شهروندی می‌تواند برای رفت و آمد از آنها استفاده کند. زیرا رانندگی بر عهده‌ی او نیست. البته استفاده از خودران‌ها تا به این مرحله برسد، ممکن است زمان نسبتاً زیادی ببرد. اما تصور روزی که قوانین رانندگی به این مرحله رسیده‌ باشد، اصلاً سخت نیست.

اینها تنها شماری از مزایایی بود که خودران‌ها می‌توانند برای ما به همراه بیاورند.

اما یکی از چالش‌هایی که پیش روی اتومبیل‌های خودران‌ است، چالش اخلاق (ethical dilemma) و گرفتن تصمیم‌‌های اخلاقی (ethical decisions) است. این که انتخاب‌هایی در مواقع اضطراری پیش روی خودران قرار می‌گیرد و آنها باید لاجرم یکی را انتخاب کنند.

مثال‌های زیادی در این زمینه مطرح شده. من یک مثال می‌زنم.

فرض کنید یک خودران در بزرگراه در حال حرکت است. ناگهان یک انسان در جلوی خودران ظاهر می‌شود. خودران در این لحظه باید تصمیم بگیرد. چهار حالت وجود دارد:

مسیر را ادامه دهد و به آن فرد برخورد کند.

توقف کند. فرض کنید با محاسبه به این نتیجه می‌رسد که می‌تواند توقف کند و به فرد برخورد نکند.

به سمت چپ برود تا به فرد برخورد نکند.

به سمت راست برود تا به فرد برخورد نکند.

اما مسئله به این سادگی نیست. فرض کنید در آن شرایط، اگر توقف کند، خودروی پشت‌سری با سرعت به او برخورد می‌کند و ممکن است جان سرنشین خودران به خطر بیفتد.

اگر سمت چپ برود، با گاردریل برخورد می‌کند و احتمال واژگونی یا آسیب رسیدن به سرنشین وجود دارد. ضمن اینکه برخورد با گاردریل نقض قانون هم محسوب می‌شود و یکی از وظایف خودران، عدم نقض قانون است.

اگر هم سمت راست بیاید با خودروی سمت راستی برخورد می‌کند و احتمال آسیب رسیدن به سرنشینانِ هر دو اتومبیل وجود دارد.

اگر هم مستقیم برود جان فرد رو به رویی در خطر است.

به نظر شما کدام یک را باید انتخاب کند؟ بالاخره جان یک فرد به خطر می‌افتد. آن شخص کدام یک باشد؟

شاید اگر خودران بتواند میزان خسارت هر کدام از پیشامدها را پس از اتفاق افتادن تخمین بزند یا پیش‌بینی کند، بهتر بتواند تصمیم بگیرد که چه کار کند. اما هر تخمینی هم که بزند، بالقوه است و ممکن است طور دیگری بشود و پیامد آن برخورد، اتفاق بدتری باشد.

برای نمونه ممکن است خودران، وضعیت بهتر را در برخورد به گاردریل ببیند. اما ممکن است در اثر برخورد، واژگون شود و در اثر واژگونی به اتومبیل دیگری برخورد کند و تصادف زنجیره‌ای اتفاق بیفتد و اوضاع خراب‌تر شود.

میان‌کلام: در همین میان، یک سوال اخلاقی دیگر: آیا خودران باید بین جان سرنشینِ خود و دیگران، اولویت قائل شود؟ شاید پاسخ به این سوال در ابتدا مشکل نباشد. اما یک لحظه به این فکر کنید که اگر شما راننده‌ی یک اتومبیل باشید و یکی از بستگانِ نزدیک شما هم در آن، و ناگهان دو عابر بر سر راه شما ظاهر شوند، شما حاضرید خودروی خود را به گاردریل برخورد دهید تا جان آن دو محفوظ بماند؟ در حالی که امکان آسیب دیدگی خودتان و بستگانتان وجود دارد.

با تمام چالش‌های مطرح، خودران‌ها در آینده‌ی نه چندان دور در خیابان‌ها خواهند بود و با زندگی انسان‌ها گره خواهند خورد. و احتمالاً راه‌حل‌های مناسبی برای چالش‌های آنها پیدا خواهد شد که البته تا امروز نیز تلاش‌های بسیاری شده و می‌شود. و فراموش نکنیم که خودران‌ها، توانایی دارند خودشان یاد بگیرند و از آن در تصمیم‌های آینده‌ی خود استفاده کنند.